Sterrenbeeld Graveerstift

De Graveerstift (Latijn: Caelum) is een sterrenbeeld aan de zuidelijke hemel dat je ’s avonds in januari het best ziet. De helderste ster is α Caeli (magnitude 4,45). De Graveerstift beslaat 125 vierkante graden en is daarmee het 81e grootste van de 88 sterrenbeelden.

Bijgewerkt: 2026-11-01

Sterrenbeeld Graveerstift: de belangrijkste sterren verbonden door lijnen — De vorm van het sterrenbeeld Graveerstift: de helderste sterren verbonden door de traditionele figuur.

Gratis te gebruiken met bronvermelding: Atlas of the Sky (constellationmap.org), CC BY 4.0 · Meer informatie

Deze afbeelding op je website plaatsen

Plak deze HTML in je pagina. Zo verschijnt de afbeelding met de bronvermelding die de licentie vraagt.

<a href="https://constellationmap.org/nl/sterrenbeelden/graveerstift/"><img src="https://constellationmap.org/nl/img/sterrenbeelden/sterrenbeeld-graveerstift.png" alt="Sterrenbeeld Graveerstift: de belangrijkste sterren verbonden door lijnen" width="800" height="800" loading="lazy"></a>
<br><small><a href="https://constellationmap.org/nl/sterrenbeelden/graveerstift/">Sterrenbeeld Graveerstift</a> · Atlas of the Sky (constellationmap.org), <a href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/">CC BY 4.0</a></small>

Gedetailleerde sterrenkaart van de Graveerstift

Sterrenkaart van het sterrenbeeld Graveerstift met lijnen tussen de sterren, de helderste sterren met naam (Griekse letters), de IAU-grens en de aangrenzende sterrenbeelden — Kaart van de Graveerstift: lijnen verbinden de sterren van de traditionele figuur, de stippellijn is de officiële IAU-grens. Sterrennamen en Griekse letters geven de helderste sterren aan.

Gegevens

Latijnse naam	Caelum (genitief: Caeli)
Afkorting	Cae
Betekenis	de Graveerstift
Oppervlakte	125 vierkante graden (81e van 88)
Positie	rechte klimming 4,7 h, declinatie −38°
Zichtbaar vanaf	breedtegraden van 41° NB tot 90° ZB (het hele sterrenbeeld)
Beste maand	januari (rond 21.00 uur)
Helderste ster	α Caeli
Sterren helderder dan magnitude 6	7
Sterren met een IAU-naam	geen
Messierobjecten	geen
Aangrenzende sterrenbeelden	Duif, Goudvis, Eridanus, Slingeruurwerk, Haas, Schilder

Bronnen: posities, magnitudes en kleuren van sterren uit de Yale Bright Star Catalogue; grenzen van sterrenbeelden en sternamen van de IAU; oppervlakten en afstanden uit Wikidata; figuren van de sterrenbeelden door M. van der Sluys. Hoe de kaarten gemaakt worden.

Zo vind je de Graveerstift

Vanaf 40° NB (Zuid-Europa, de VS, Japan) kijk je op avonden in januari naar het zuiden: rond 21.00 uur staat de Graveerstift op zijn hoogst, ongeveer 12° boven de zuidelijke horizon. Vanaf 35° ZB (Australië, Zuid-Afrika, Argentinië) staat het sterrenbeeld op zijn hoogst in het zuiden, ongeveer 87° boven de horizon. Ook de maanden ervoor en erna (december en februari) zijn goed: dan staat het er een paar uur later of eerder.

De Graveerstift grenst aan de sterrenbeelden Duif, Goudvis, Eridanus, Slingeruurwerk, Haas en Schilder.

Waar het sterrenbeeld Graveerstift aan de nachthemel staat, tussen de sterrenbeelden Duif, Goudvis, Eridanus, Slingeruurwerk, Haas en Schilder — De Graveerstift (gemarkeerd) tussen de omliggende sterrenbeelden. Heldere sterren staan met naam aangegeven, zodat je je kunt oriënteren.

Sterren van de Graveerstift

De Graveerstift telt 7 sterren die helderder zijn dan magnitude 6, de grens van wat je onder een donkere hemel met het blote oog ziet. Dit zijn de helderste:

Ster	Aanduiding	Magnitude	Spectraaltype	Afstand
—	α Caeli	4,45	F2V	—

Sterrenbeeld Graveerstift om te printen: kaart en lijntekening

Een zwart-witversie om te printen en een eenvoudige lijntekening van de figuur van de Graveerstift: handig voor spreekbeurten, werkstukken en werkbladen, en om de vorm te leren herkennen.

Zwart-witte sterrenkaart van het sterrenbeeld Graveerstift om te printen, met sterrennamen, lijnen en grens

Lijntekening van het sterrenbeeld Graveerstift: de figuur van de Graveerstift zonder namen

Geschiedenis

De Graveerstift is ingevoerd door de Franse astronoom Nicolas-Louis de Lacaille, die in 1751–52 vanaf Kaap de Goede Hoop de zuidelijke hemel in kaart bracht. De officiële grens werd in 1930 door Eugène Delporte vastgelegd voor de Internationale Astronomische Unie.

Vragen over de Graveerstift

Wat is de helderste ster van de Graveerstift?

α Caeli, met magnitude 4,45.

Wanneer is de Graveerstift te zien?

De Graveerstift is ’s avonds in januari het best te zien. Het hele sterrenbeeld is zichtbaar vanaf breedtegraden tussen 41° NB en 90° ZB.

Hoeveel sterren telt de Graveerstift?

7 sterren in de Graveerstift zijn helderder dan magnitude 6 en onder een donkere hemel met het blote oog te zien; geen ervan heeft een officiële IAU-naam.

Wat betekent de naam Caelum?

Caelum betekent ‘de Graveerstift’. De afkorting is Cae; de Latijnse genitief Caeli zie je terug in sterrenaanduidingen zoals α Caeli.